"Hai không biến đi đâu?"

Cũng chỉ để lưu mà thôi, hôm khác sẽ viết.

http://nld.com.vn/20110618122941348p0c1002/hai-khong-bien-di-dau.htm

Dạy không được, đuổi?

Đó là câu hỏi bật ra trong đầu tôi khi đọc thấy cái tin này trên báo, hôm nay.

Tin gì thế? Ừ, thì tin như thế này: "Đưa thông tin không lành mạnh, học sinh có thể bị đuổi học." Ở đây.

Vấn đề là: tôi tưởng sứ mạng cao cả nhất của nhà trường là nơi góp phần giáo dục nhân cách cho các em, uốn nắn dạy bảo các em cho thành công dân tốt, chứ nhỉ? Có thể phạt, có thể cấm thi vv để răn dạy các em, nhưng ... đuổi học? Đơn giản vậy sao? Bị đuổi học dở dang, rồi bị đẩy ra đời, các em (vị thành niên) sẽ làm gì?

Mà tại sao các em thời nay lại có đạo đức xuống cấp vậy, trong khi chúng ta có trường lớp, có đoàn thể, có báo chí truyền thông, tất cả đều trong tay nhà nước, đều toàn quyền và có mọi điều kiện để giáo dục các em theo định hướng do đảng, nhà nước đưa ra? Và tất cả các ban ngành đoàn thể của nhà nước thì luôn luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, vượt mức kế hoạch đề ra, rồi được khen thưởng, tặng thưởng huân chương, anh hùng lao động ầm ầm, và ... không thấy có mấy ai bị kỷ luật bao giờ cả.

Thắc mắc quá thể. Nhưng ... đấy là quy định của nhà nước, tôi là người trong ngành, làm sao có ý kiến gì? Chỉ biết thắc mắc vu vơ vậy thôi.

Nhưng may quá, lại có câu cuối, thấy ... kỳ kỳ, thực ra là kỳ thị, không công bằng giữa các loại trường, nhưng trong trường hợp này thì lại ... tốt, vì các em học sinh vẫn còn có lối thoát.

Câu gì thế? Ừ, thì đây:

Thông tư này có hiệu lực kể từ ngày 15/5/2011. Các trường học do các tổ chức kinh tế hoặc cá nhân nước ngoài đầu tư không được quy định tại văn bản này.

Vậy, để tránh cho con em không bị đuổi học theo quy định của thông tư nói trên, chúng ta biết phải làm gì rồi phải không: cho con đi học trường tư, hoặc trường có yếu tố nước ngoài. Hèn gì mà mấy trường ấy lâu nay bỗng ... lên giá và đắt hàng thế!

Và nhận xét cuối cùng: Ngày càng có quá nhiều điều khó hiểu trong nền giáo dục của ta!

"Việt Nam - con hổ về giáo dục ở châu Á"?!

Theo lời "giới thiệu" của bạn bè (thực và ảo), tôi vừa đọc bài viết trên VnExpress, có tựa là cái tựa của entry này. Bài viết ấy ở đây.

Đoạn mở đầu nhằm giới thiệu bài viết nguyên văn như sau:

Báo Christian Science Monitor của Mỹ viết về những bước đi mới trong đào tạo đại học ở Việt Nam, nước mà tờ báo này đánh giá có thể trở thành một con hổ mới trong giáo dục và đào tạo ở châu Á.

Đọc những giòng này, tôi cảm thấy hết sức ngạc nhiên. Trước hết là vì trong kinh nghiệm ít ỏi của tôi, tôi không nghĩ rằng các nước đang đánh giá về giáo dục VN như thế. Nói đến con hổ giáo dục đại học châu Á, ngoài những nước đã thành công rõ ràng như Nhật, Hàn, Singapore, hoặc có thể là Đài Loan, hay Mã Lai, có lẽ hiện nay người ta chỉ nghĩ đến Trung Quốc, chứ chưa nghĩ đến VN đâu. Nếu có nghĩ đến VN, chắc là chỉ nghĩ đến tham nhũng trong giáo dục, và chất lượng giáo dục đại học thấp, mà thôi.

Vả lại, bản gốc của bài viết này tôi cũng đã đọc qua rồi và không hề có cảm giác giống như lời giới thiệu kia. Bài ấy viết bằng tiếng Anh, trên tờ Christian Science Monitor, cách đây ít lâu. Tôi chỉ nhớ bài viết nhằm giới thiệu VGU, tức Đại học Việt Đức, một trong 4 trường ĐH được thiết kế để trở thành trường ĐH đẳng cấp quốc tế vào năm 2020 theo "mơ ước" của chính phủ VN, sử dụng vốn vay của các tổ chức tài trợ quốc tế, hình như là của World Bank, và cũng có thể là có cả Asian Development Bank nữa.

Một bài viết không sắc sảo, nhưng có lẽ được đăng vì nó đưa một cái tin ... là lạ, đó là VN cho phép trường ĐH có hiệu trưởng là người nước ngoài được thử một cơ chế quản lý mới tại nước mình.

Và bài báo nếu còn gì hấp dẫn thì có lẽ là do cách đặt vấn đề của tác giả có chút ít mỉa mai, vì "mơ ước" của chính phủ VN xem chừng ... ngây thơ quá! Vì một trường đại học với chỉ hơn 10 năm hoạt động (năm nay đã là 2010, đến 2020 chỉ còn 10 năm, VGU thì mới tuyển sinh được 2 lần thì phải), làm sao lại có thể vào ngay được top 200 trên thế giới như vậy được?

Trong khi ĐH La Trobe nơi tôi học (trường này cũng chỉ là một trường thường thường bậc trung của Úc thôi), với hơn 40 năm tồn tại (La Trobe thành lập năm 1967) và hoạt động trong điều kiện của Úc, tức tốt hơn điều kiện VN rất nhiều, có đầy đủ quyền tự chủ đại học theo "mô hình mới" mà trường VGU đang cố gắng áp dụng, thì hiện nay cũng chưa trong top 200 của QS (kết quả năm 2010 là 286).

Vì vậy, khi đọc bài trên từ VnExpress, tôi buộc phải tìm lại bài tiếng Anh để đọc lại, xem tôi hiểu đúng hay tờ VnExpress hiểu đúng. Bản tiếng Anh ở đây này, các bạn đọc cùng tôi nhé.

Đấy, tôi đã bảo mà. Đúng là họ mỉa mai mình. Chỉ cần đọc cái tựa và mấy giòng đầu tiên thôi, thì thấy ngay.

Asia's next economic tiger? Hint: it's not India or China

Vietnam is building up its universities in an effort to join economic tigers Taiwan and South Korea. Roadblock: hidebound university practices.

Nếu tôi mà dịch đoạn trên, thì tôi sẽ dịch như thế này này:

Đố biết con hổ kinh tế mới ở Châu Á là ai? Nhắc tí: Không phải Ấn Độ hay Trung Quốc đâu

Việt Nam đang xây dựng các trường đại học của mình trong nỗ lực tham gia vào đội ngũ các con hổ kinh tế là Đài Loan và Hàn Quốc. Trở ngại: cách điều hành "hủ lậu" tại các trường đại học.

Các bạn chú ý cách dùng từ nhé: hidebound. Trong tiếng Anh, "hide" là bộ da thú, còn "bound" (quá khứ phân từ của bind) là trói chặt, bó chặt. Hidebound nghĩa đen là bị bọc trong bộ da (chật hẹp). Phần giải thích nghĩa của từ hidebound, lấy ở đây, có thể xem dưới đây:

hide·bound
adj.
1. Stubbornly prejudiced, narrow-minded, or inflexible.
2. Having abnormally dry, stiff skin that adheres closely to the underlying flesh. Used of domestic animals such as cattle.
3. Having the bark so contracted and unyielding as to hinder growth. Used of trees.

The American Heritage® Dictionary of the English Language, Fourth Edition copyright ©2000 by Houghton Mifflin Company. Updated in 2009. Published by Houghton Mifflin Company. All rights reserved.
-----------------------------------------------------
hidebound [ˈhaɪdˌbaʊnd]
adj
1. restricted by petty rules, a conservative attitude, etc.
2. (Life Sciences & Allied Applications / Zoology) (of cattle, etc.) having the skin closely attached to the flesh as a result of poor feeding
3. (Life Sciences & Allied Applications / Botany) (of trees) having a very tight bark that impairs growth
Collins English Dictionary – Complete and Unabridged © HarperCollins Publishers 1991, 1994, 1998, 2000, 2003
-----------------------------------------------------

Đó là phần đầu của bài viết. Phần còn lại thì nói về VGU, trong đó điểm duy nhất đáng quan tâm là nó được trao quyền tự chủ.

Sau đó là phần cuối, nói về điều mà ai cũng biết rồi, đó là giáo dục ĐH của VN nếu muốn phát triển thì nên học tập TQ, tức thu hút những người đi học Tiến sĩ ở nước ngoài về đây làm việc. Nhưng muốn vậy, phải có môi trường mới, trong đó có tự do học thuật (và tất nhiên là phải có rất nhiều tiền, vì nghiên cứu không hề rẻ.)

Bài viết như vậy mà bảo, họ xem mình là con hổ về giáo dục ở Châu Á sao? Tôi nghĩ, báo VnExpress đã hiểu không đúng bài này. Thành ra, viết bài tiếng Việt với cái tựa như thế rất dễ làm độc giả hiểu lầm. Có lẽ cần sửa lại.

Và tôi cũng nghĩ tiếp, có lẽ VN hãy khoan đừng nghĩ tới việc thành rồng thành hổ gì cả. Mà hãy làm đúng, làm tốt những cái đang làm. Ví dụ, có một đề án tiếng Anh trên cả nước kia kìa, hãy cố gắng làm nó cho thật tốt đi đã. Chứ đừng đầu voi đuôi chuột, đánh trống bỏ dùi.

Tóm lại, theo tôi thì thế này: muốn cho giáo dục đại học VN, và cả khoa học VN nữa (cái này là ảnh hưởng của bài viết tôi mới đọc trên trang web của GS NVT viết về sự thống trị của tiếng Anh trên PubMed Central), có ngày mở mặt mở mày với thiên hạ, thì trước hết, hãy học và dạy tiếng Anh cho tốt đã. Hãy là những người Việt Nam nói đúng tiếng Việt, sử dụng tốt tiếng Anh, rồi sau này muốn thành rồng thành cọp gì cũng được. Chuyện ấy, tính sau.

Tôi nghĩ thế, chẳng hiểu có đúng hay không nữa? Không hiểu những người khác thì nghĩ thế nào nhỉ?
-------
Cập nhật ngày 3/10/2010

Tình cờ tìm thấy bài này của tôi được Văn hóa Nghệ An đưa lên trang mạng của mình, phần Diễn đàn, nên đưa link về đây cất. Nó ở đây.

Bài đã viết ra rồi, chỉ mong có nhiều người đọc và chia sẻ. Nên báo VHNA đưa lên để chia sẻ với mọi người tức đã giúp đưa nhận định của tôi đến rộng rãi hơn với mọi người rồi đó. Vậy thì, thanks (anyway), VHNA nhé!

"Tiếng khóc của sự sáng tạo"

Một độc giả của blog này gửi cho tôi truyện ngắn có tựa được đưa làm tựa entry này, nhân đọc entry cũ của tôi trích trên báo Tuổi trẻ về cải cách giáo dục VN.

Tôi đã đọc truyện ngắn ấy, và thấy rất đáng cho chúng ta suy nghĩ. Vì tôi nghĩ truyện ngắn đó mô tả chính xác điều đang xảy trong các trường tiểu học của chúng ta (tất nhiên có thể không phải là tất cả). Vì vậy, tôi nghĩ, nếu độc giả của trang blog này có những thầy cô giáo ở tiểu học, rất mong các thầy cô suy nghĩ và trao dổi thêm.

Nhân tiện, trước đây trên trang blog này tôi cũng có đưa một bài dịch từ báo tiếng Anh của Trung Quốc có tựa là "Phá xiềng trí não". Bài ấy cũng nói về giáo dục sự sáng tạo, và so sánh giữa TQ và phương Tây. Tình trạng ở TQ cũng giống VN. Có phải do ảnh hưởng của Khổng giáo?

Các bạn đọc, suy nghĩ và trao đổi nhé!
--------------------
TIẾNG KHÓC CỦA SỰ SÁNG TẠO

Sana là một cô bé rất dễ thương. Cô bé vừa thông minh vừa sáng tạo. Cha mẹ cô bé cho cô ăn mặc thật đẹp, và thổi vào tâm hồn cô niềm đam mê sáng tạo. Cô bé ngày càng đáng yêu và sáng tạo.

Cô thích sống trong ngôi nhà mơ ước của mình - căn phòng của cô được trang trí như ở nơi tiên cảnh, ở đó cô sẽ nghịch những món đồ chơi của mình, giải những câu đố rắc rối, vẽ tranh bằng những cây bút chì màu, và chìm đắm trong những hoạt động sáng tạo.

Cô bé đã quen hít thở sự sáng tạo. Cô yêu cha mẹ mình, những người chỉ có một mong ước duy nhất là nhìn cô bé lớn lên và trở thành một người sáng tạo.

Một lần, họ nói với cô bé rằng đã đến lúc bắt đầu đến trường rồi. Cô bé liền hỏi: "Tại sao ạ?"

Mẹ cô bé trả lời: "Để có thêm những niềm vui..."

Cô bé phản đối: "Nhưng con đã có mọi niềm vui trong căn phòng của mình với Chuột Mickey, Tom và Jerry và Shrek! Họ là những người bạn của con, chúng con chơi với nhau rất vui vẻ...Tại sao con phải đến trường?"

Cha cô bé giải thích: "Cô giáo của con sẽ dạy con rất nhiều điều, những điều con chưa từng biết. Con sẽ trở nên sáng tạo hơn và cũng sẽ có nhiều niềm vui hơn..."

Sana vô cùng hào hứng. Cả đêm cô bé bồn chồn không ngủ được, cô mơ về trường học và tưởng tượng rằng nó giống như xứ sở thần kỳ của Alice. Cô bé tin rằng ngôi trường của mình cũng đẹp như xứ sở thần kỳ mà cha mẹ cô gọi là "trường học".

Buổi sáng hôm sau, cô bé cùng cha mẹ đến trường.

Đối với một cô bé như Sana, ngôi trường quả là rộng lớn - rộng như cung điện của nhà vua vậy. Nhưng khi cô bé phát hiện ra không có bất kỳ lính gác nào và cô có thể bước vào lớp học một cách tự do và không sợ hãi, cô bé bỗng cảm thấy thật hạnh phúc. Ngôi trường không còn có vẻ rộng lớn và nguy nga nữa.

Trong buổi học đầu tiên, cô giáo mang đến lớp rất nhiều hộp son, bút chì màu, giấy vẽ và bao nhiêu thứ khiến Sana hào hứng. Cô bé chờ đợi được làm những việc sáng tạo như thể một con ngựa tốc hành. Cô giáo nói: "Hôm nay cô và các em sẽ có một buổi học thật vui vẻ..."

Tất cả học sinh đều reo lên hào hứng: "Vâng, thưa cô."

Sana cũng hết sức phấn khích, nhưng cô bé không hòa giọng cùng các bạn. Cô giáo bèn tiến đến chỗ cô bé và hỏi: "Sana, em không hào hứng ư?"

"Có ạ, em..."

Cô giáo ngắt lời Sana: "Thế thì em hãy nhắc lại câu mà các bạn khác vừa nói:"Vâng, thưa cô""

Thế là Sana bắt chước đúng giọng nói và âm sắc ấy: "Vâng, thưa cô."

"Tốt". Cô giáo thấy vui, nhưng Sana thì không. Cô giáo nói tiếp: "Hôm nay chúng ta sẽ vẽ một bức tranh."

"Tuyệt!" Cô bé nghĩ. Sana rất thích vẽ tranh. Cô có thể vẽ những con sông, những con sếu, những con chim én, con cú, con bướm, những chiếc ô tô, chiếc thuyền, tàu điện và cả máy bay. Cô bé lấy hộp bút chì màu ra và bắt đầu vẽ, cô muốn vẽ nhanh hơn và đẹp hơn tất cả các bạn.

Nhưng cô giáo la lên: "Đợi đã! Vẫn chưa đến lúc bắt đầu."

Cô bé dừng lại, chờ đợi với vẻ thất vọng. Cô giáo chờ cho đến khi các học sinh đều sẵn sàng để bắt đầu.

Rồi cô nói: "Bây giờ chúng ta sẽ cùng vẽ những bông hoa."

"Tuyệt!" - Sana nghĩ. Cô bé thích vẽ những bông hoa, hoa sen, hoa nhài, hoa huệ tây và cô bắt đầu vẽ những bông hoa mình chọn bằng những cây bút chì màu tím, xanh lá cây, vàng, xanh da trời và đỏ.

Nhưng cô giáo lại la lên: "Đợi đã! Cô sẽ chỉ cho các em cách vẽ." Và cô vẽ một bông hoa lên bảng. Đó là một bông hồng đỏ cành xanh. "Sau đó", cô giáo nói: "Giờ thì các em có thể bắt đầu."

Sana nhìn vào bông hồng đỏ cành xanh trên bảng của cô giáo, rồi lại nhìn vào bông hoa mình vẽ - một bông sen trăng mọc trên mặt ao. Em thích bông hoa của mình, nhưng không dám nói ra. Cô bé chỉ lật một trang giấy khác rồi vẽ một bông hoa giống với bông hoa của cô giáo - một bông hồng đỏ cành xanh.

Một hôm khác, khi cô bé lo lắng chờ đợi tiết học thủ công tiếp theo, cô giao bước vào lớp và tuyên bố: "Chào các em, hôm nay chúng ta sẽ học thật vui!"

Cả lớp đồng thanh: "Vâng, thưa cô". Lần này Sana nói hùa theo cùng cả lớp.

"Hôm nay chúng ta sẽ dùng đất sét để nặn," cô giáo nói.

"Tuyệt!", Sana nghĩ. Em rất thích nặn đồ chơi bằng đất sét.

Em có thể nặn ra tất thảy mọi thứ: người tuyết, chim cánh cụt, gấu Teddy, sóc, rắn, voi,.. và cô bé bắt đầu nhào nặn miếng đất sét của mình.

Nhưng cô giáo nói: "Đợi đã! Vẫn chưa đến lúc bắt đầu!". Rồi cô giáo chờ đợi cho đến khi cả lớp đều có vẻ sẵn sàng.

"Bây giờ," cô giáo nói: "chúng ta sẽ nặn một cái đĩa bằng đất sét."

Sana thích nặn đĩa bằng đất sét, đủ dạng hình thù và kích cỡ, và cô bé bắt đầu nặn.

Nhưng cô giáo lại nói: "Đợi đã! Cô sẽ dạy cho các em cách làm!" Và cô giáo chỉ cho cả lớp cách nặn một chiếc đĩa sâu lòng. Rồi cô nói: "Bây giờ, các em có thể bắt đầu."

Sana nhìn vào chiếc đĩa của cô giáo, rồi lại nhìn chiếc đĩa của mình. Cô thích chiếc đĩa mình nặn ra, nhưng rồi lại không nói gì. Cô bé lại nặn một chiếc đĩa giống như cô giáo. Chiếc đĩa sâu lòng bằng đất sét.

Và không lâu sau, cô bé học được cách chờ đợi và quan sát, và làm mọi thứ giống như cô giáo. Từ đó, Sana không còn làm những thứ của riêng mình nữa.

Thời gian dần trôi...

Thế rồi cô bé cùng gia đình mình chuyển đến ngôi nhà mới ở một thành phố khác, và cô bé lại phải đi học ở một ngôi trường khác. Lần này cô không còn cảm thấy hào hứng nữa. Cô bé đã chẳng còn mơ về một xứ sở kỳ diệu nữa.

Ngôi trường này thậm chí còn lớn hơn ngôi trường đã cũ. Ngay ngày đầu tiên đến trường, cô giáo đã nói: "Nào các em, hôm nay chúng ta sẽ học thật vui!"

Cô bé Sana reo lên: "Vâng thưa cô."

Giọng nói lẻ loi của Sana vang dội khắp căn phòng, khiến em vô cùng bối rối khi bị các bạn học sinh khác tủm tỉm cười. Em trở nên sợ hãi. Cô giáo tiến đến ôm và an ủi Sana, một điều em chưa từng trải qua. Điều đó khiến em xúc động và những giọt nước mắt trào ra khỏi khóe mắt.

"Hôm nay chúng ta sẽ vẽ một bức tranh", cô giáo nói, và các học sinh vô cùng hào hứng.

Chỉ riêng Sana không mấy nhiệt tình. Cô đợi cô giáo bảo mình phải làm gì, nhưng cô giáo chỉ im lặng và đi xung quanh lớp học.

Khi đến chỗ cô bé, cô giáo hỏi: "Em không vẽ ư?"

"Có ạ", Sana nói.

"Em định vẽ cái gì?", cô giáo hỏi.

Sana chỉ nhìn cô giáo mà không bắt đầu vẽ, em vô cùng bối rối.

"Cô sẽ không biết em vẽ gì cho đến khi em vẽ xong," cô giáo nói.

"Em phải vẽ thế nào thưa cô?" Sana hỏi.

- Tại sao em lại hỏi như vậy, em có thể vẽ bất cứ thứ gì em thích

- Còn về màu sắc thì sao ạ?

- Bất cứ màu gì - cô giáo nói - nếu mọi người cùng vẽ một bức tranh, và dùng những màu sắc giống nhau, thì làm sao cô biết được ai là người vẽ, và các bức tranh khác biệt ra sao? Hãy sáng tạo...- cô giáo khích lệ - Em có khả năng sáng tạo riêng của mình phải không nào?

- Sáng tạo - Sana thì thầm - Không. Trước kia, em đã có sự sáng tạo - cô bé trả lời ngây thơ.

- Vậy điều gì đã xảy ra với sự sáng tạo của em?

- Có người đã đánh cắp nó!

- Ai đánh cắp nó?

- Em không biết - cô bé khe khẽ nói. Sana lấy giấy vẽ, cầm bút vẽ và mở hộp màu của mình ra. Cô bắt đầu vẽ một bức tranh. Đó là một bông hoa - bông hoa hồng đỏ cánh xanh.

Và...

Nước mắt lăn dài trên gò má cô bé và cô không nói gì nữa. Một giọt nước mắt - giống như một giọt sương, lấp lánh trên bông hồng đỏ...

(Trích “Quạ Khôn Không Bao Giờ Khát - Tác giả: Moid Siddiqui)
Nguồn tải truyện ngắn này: http://www.box.net/shared/tvebt50urq
------

"Cải cách để có một nền giáo dục trung thực"

Đầu tuần, đầu ngày, nên không có thời gian để viết. Nhưng vì vừa đọc thấy trên yahoo news tin này (nguồn từ Tuổi trẻ) nên phải đưa vào đây để lưu, và sẽ quay lại viết một chút về nó.

Có thể tìm bài ấy ở đây.

Một vài trích dẫn đáng lưu ý:

Bước vào giai đoạn mới, giai đoạn xây dựng và phát triển đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, khoa học và công nghệ ngày càng tiến triển mạnh mẽ, nhiều cán bộ, đảng viên, nhất là những người hoạt động trong lĩnh vực khoa học và giáo dục, đều thấy rằng để đưa đất nước thoát khỏi tình trạng lạc hậu, kém phát triển thì con người là yếu tố quyết định.

Muốn vậy cần phải có một nền giáo dục trung thực, lành mạnh và hiện đại, đủ sức tạo ra chất lượng và hiệu quả thật sự trong sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần xây dựng văn hóa và con người VN. Tiếc rằng trong các dự thảo văn kiện, phần viết về giáo dục chưa thể hiện được điều đó.

Nhận xét của tôi: Nguyên Phó Chủ tịch nước NTB nói đến một "nền giáo dục trung thực, lành mạnh và hiện đại". Còn tôi, tôi cho rằng hãy cứ nhấn mạnh tính trung thực, thì đương nhiên sẽ dẫn đến lành mạnh. Còn hiện đại thì đương nhiên rồi, không cần phải kêu gọi, nó vẫn cứ tồn tại vì cuộc sống đòi hỏi thế.

Cải cách giáo dục là quá trình tạo ra giai đoạn phát triển mới về chất của một nền giáo dục. Đó là sự thay đổi cơ bản, sâu sắc và toàn diện về mô hình phát triển giáo dục, bao gồm thay đổi về mục tiêu, nguyên lý hoạt động, về cơ cấu hệ thống, về nội dung chương trình, phương pháp dạy và học, về cách thức đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ giáo viên, về cách thức tổ chức và quản lý nhà trường...

Tất nhiên muốn thế phải có những thay đổi lớn về quan điểm và chính sách. Với cách hiểu như vậy, những chủ trương đổi mới như đã thực hiện do không đồng bộ lại dựa trên cơ sở những quan điểm và chính sách đã bị cuộc sống vượt qua, nên không thể xem là cải cách, cho dù những nhà hoạch định cho rằng chủ trương được vạch ra là “căn bản, toàn diện, mạnh mẽ”.

Những chỗ tôi in đậm ở trên là những chỗ cần quan tâm nhất theo quan điểm và kinh nghiệm của tôi.

Tôi sẽ còn trở lại với entry này. Rất mong các bạn có ý kiến trao đổi nhé, về vấn đề rất cấp thiết và hệ trọng này đối với vận mệnh đất nước hiện nay.

Cần một nền giáo dục vì con người

Cập nhật ngày 15/9/2010

Tôi mới "nhặt" được câu này trên mạng, thấy hay hay và hợp với ý trong bài viết này của tôi, nên đem nó về đây để cất. Nó như thế này:

An education is about more than getting into a good college or getting a good job when you graduate. It’s about giving each and every one of us the chance to fulfill our promise—to be the best version of ourselves we can be.

Bản dịch của tôi:

Giáo dục không chỉ là vào được một trường đại học tốt hay tìm được một việc làm tốt sau khi tốt nghiệp. Giáo dục là làm sao từng người và tất cả mọi người phải có cơ hội để thực hiện mơ ước của mình - đó là, phát triển tối đa tiềm năng sẵn có trong mỗi chúng ta.

Nguồn: http://www.facebook.com/vtpanh?v=wall&story_fbid=154536684574866#!/barackobama
---------------------------------------------------------------
Bài viết này tôi viết cho một tờ tạp chí nhân dịp đầu năm học, nhưng ... bị chê, không được đăng. Mặc dù tôi đã viết hết cảm xúc thật của mình. Cũng có thể là bài viết bị chê vì có một vài đoạn hơi ... sáo, do tôi mới được góp ý là nên cẩn trọng hơn trong ngôn từ. Vì khi đăng lên blog, tức là bài viết đã có sự hiện diện công cộng. Mà ứng xử công cộng thì phải khác với ứng xử cá nhân, khi chỉ có riêng mình.

Thôi, báo không dùng thì cũng đăng bài viết lên đây để chia sẻ với mọi người. Mong mọi người đọc và trao đổi. Và giúp tôi đoán xem vì sao bài không được đăng, nhé?
-----------
Năm học 2010-2011 bắt đầu trong bao nỗi ngổn ngang. Bạo lực học đường tràn lan; đạo đức xã hội xuống cấp; bệnh thành tích, giả dối, nạn sính bằng cấp trầm kha dẫn đến nạn bằng giả, trường dỏm; rồi nạn “thất nghiệp có bằng cấp” vì đào tạo không dựa trên nhu cầu xã hội; phong trào tị nạn giáo dục; nạn chảy máu chất xám … tất cả đang bày ra trước mắt chúng ta, và đều cấp bách. Nhưng giải pháp cho tình trạng này dường như chưa tồn tại, hoặc tồn tại nhưng mơ hồ và không thể triển khai, hoặc đã có kế hoạch rõ ràng, chi tiết đến từng hoạt động kèm chi phí ước tính, nhưng lại thiếu thuyết phục nên không được sự ủng hộ của xã hội.

Nhưng dù ngổn ngang, bừa bộn đến đâu, thì năm học mới cũng đã đến, năm đầu tiên của thập niên thứ hai trong thiên niên kỷ thứ ba của nhân loại. Những bước đầu tiên của ngành giáo dục để đưa đất nước đến dần với tầm nhìn 2020. Cần bắt đầu từ chỗ nào đây? Câu hỏi này có lẽ mọi người Việt Nam đều đang tự đặt ra, nhưng câu trả lời ở tầm quốc gia chỉ có thể đến từ những vị lãnh đạo đất nước.

Theo dõi tin tức trên báo chí trong những ngày đầu năm học, tôi chú ý đến phát biểu của hai vị lãnh đạo cao nhất của đất nước và của ngành giáo dục, mà theo tôi đã hàm chứa câu trả lời cho câu hỏi nói trên. Phát biểu trong dịp lễ khai giảng, Tổng bí thư Nông Đức Mạnh đã dặn dò ngành giáo dục phải chú trọng việc dạy người. Trả lời phỏng vấn với tư cách tân bộ trưởng, người vừa được giao trọng trách lèo lái con tàu giáo dục của Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Vũ Luận nói ông không có ý định tạo dấu ấn riêng . Phải chăng sai lầm của chúng ta lâu nay chính là ở đây: điều hành ngành giáo dục nhằm mục tiêu có được những thành tích nổi bật và tạo dấu ấn, mà chưa chú trọng đầy đủ đến mục tiêu dạy người?

Có một điều đơn giản mà hình như ở Việt Nam chúng ta hay quên, đó là giáo dục (education) không chỉ là đến trường (schooling). Khắp đông tây kim cổ, mọi nền giáo dục chân chính đều nhằm vào phát triển con người. Sự thành công của một nền giáo dục được đo bằng khả năng phát triển những tài năng sẵn có – đã bộc lộ hoặc còn tiềm ẩn – của từng cá nhân đến mức cao nhất. Để làm được điều này, không thể tiếp tục làm theo cách một chiều từ trên xuống như hiện nay.

Tại sao không? Thử bình tĩnh nhìn lại cung cách vận hành của ngành giáo dục Việt Nam hiện nay, ta sẽ thấy dường như đang tồn tại một sự mâu thuẫn. Cuộc sống thì biến chuyển hàng ngày, nhu cầu của con người là vô hạn, còn tài năng của các cá nhân thì hết sức đa dạng, phong phú và luôn phát triển. Nhưng hầu hết các hoạt động trong ngành giáo dục đều xuất phát từ cùng một nguồn và theo cùng một quy trình vạch sẵn. Trước hết là những chủ trương của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, trên cơ sở đó ngành giáo dục sẽ đề ra những chương trình hành động đầy quyết tâm, những dự án tham vọng với những chỉ tiêu cụ thể dù đôi khi phi thực tế; và kèm theo đó là cách quản lý chặt chẽ nhấn mạnh tính tuân thủ và bóp nghẹt sự sáng tạo. Đến nỗi cả những “sáng kiến” cải tiến của ngành giáo dục để giải quyết những vấn đề thực tế đa dạng của lớp học cũng vẫn theo trình tự nói trên. Phải chăng chính mâu thuẫn này là nguyên nhân sâu xa của nhiều vấn nạn trong nền giáo dục Việt Nam ngày nay?

Giáo dục theo nghĩa phát triển con người không thể chỉ là những gì diễn ra trong trường lớp và được quản lý bởi ngành giáo dục. Trước hết và trên hết, nó là sự nỗ lực lâu dài, bền bỉ nhằm phát triển tài năng cùng các giá trị sống của từng người học, từng gia đình, từng thầy cô, cùng sự hỗ trợ và tiếp sức của cộng đồng nơi các em sinh sống và học tập. Thành tựu của giáo dục Việt Nam vì thế không phải là kết quả của những đề án như đại học đẳng cấp quốc tế, phát triển hệ thống trường chuyên vv, cũng chẳng phải là kết quả của những “phong trào” dạy kỹ năng sống hay đưa nội dung phòng chống tham nhũng vào trường học, như cách chúng ta vẫn suy nghĩ hiện nay.

Thành tựu giáo dục đích thực phải là những con người với những tài năng riêng biệt được phát triển tối đa, và một xã hội nơi mọi tài năng đỉnh cao đích thực được tôn trọng và vinh danh. Nếu không có được điều này, thì mọi đề án của ngành giáo dục Việt Nam dẫu có thành công vẫn sẽ là vô ích.

Nói đến tài năng và sự vinh danh, năm học 2010-2011 không chỉ bắt đầu với những ngổn ngang, mà còn có những điểm sáng. Dư âm của niềm vui về sự kiện Ngô Bảo Châu đến giờ vẫn còn đầy ắp. Theo tôi, Ngô Bảo Châu là một bằng chứng sống động của quan điểm giáo dục không phải là những kế hoạch được triển khai tỉ mỉ của ngành giáo dục, mà trước hết và trên hết là một môi trường phát triển nhân cách lành mạnh, sự kiên trì vun đắp tài năng theo thiên hướng cá nhân của gia đình, và sau đó là môi trường giáo dục trong lành của nhà trường, nơi đó vai trò của người thầy được tôn trọng và phát huy đúng mức.

Giáo dục là phát triển con người, đó là triết lý duy nhất đúng. Triết lý giáo dục vị nhân sinh. Theo tôi, ở mức độ cá nhân, triết lý ấy vẫn luôn sống mạnh mẽ trong những con người Việt Nam nghèo khó, những người luôn tâm niệm phải nỗ lực học hành để phát triển cá nhân, thoát kiếp nghèo và giúp đỡ được cho gia đình, rồi từ đó góp sức xây dựng cộng đồng, làng xóm. Với triết lý như vậy, cô bé Bình Gấm bán khoai năm nào đã thi đậu cùng một lúc vào 3 trường đại học, để nay trở thành bác sĩ công tác tại Bệnh viện Thống Nhất gần nơi tôi sinh sống trước đây – một quận nghèo, nhiều dân nhập cư, nhưng cũng rất nhiều người thành đạt, vươn lên từ nghèo đói.

Cả Ngô Bảo Châu ở miền Bắc lớn lên trong thời chiến tranh và xuất thân từ một gia đình học thức, lẫn Bình Gấm ở miền Nam lớn lên sau ngày đất nước thống nhất trong một gia cảnh khốn khó, mỗi người theo cách riêng của mình đều là những thành tựu của nền giáo dục Việt Nam ở những mức độ khác nhau. Những thành tựu đó hoàn toàn không phải là kết quả trực tiếp của bất kỳ chủ trương, kế hoạch, đề án, hoặc phong trào nào, mà là của những nỗ lực đúng hướng của cá nhân và gia đình, cùng với môi trường sinh sống và học tập lành mạnh mà những cá nhân đó may mắn được hưởng.

Để trả lời cho câu hỏi “Nên bắt đầu từ đâu?”, trong tiếng Anh người ta nói “Hãy bắt đầu từ đầu. Begin at the beginning.” Câu trả lời hiển nhiên và luôn luôn đúng, dù rất dễ bị quên. Nếu mục đích của giáo dục là phát triển con người, thì hơn ai hết, ngành giáo dục cần chứng tỏ mình thực sự vì con người bằng cách trân trọng chính những con người hoạt động trong môi trường giáo dục.

Hãy tôn trọng từng cá nhân người học bằng cách tôn trọng tiếng nói riêng của các em, hãy tôn trọng những con người trực tiếp đóng góp vào thành quả giáo dục của một dân tộc – các thầy cô giáo – bằng cách trả cho họ một đồng lương xứng đáng. Hãy tôn trọng các vị lãnh đạo các trường bằng cách giảm bớt những can thiệp từ trên vào những quyết định chuyên môn của họ. Hãy tôn trọng cả môi trường trong lành của giáo dục bằng cách nghiêm khắc với những giả dối và tiêu cực trong môi trường giáo dục như chạy điểm, chạy trường, chạy hội đồng, bệnh thành tích, bệnh sính bằng cấp và nạn bằng cấp không đi kèm năng lực….

Về phần mình, ngành giáo dục cũng cần được toàn xã hội hỗ trợ. Sự hỗ trợ ấy thật đơn giản: hãy tôn trọng các sản phẩm và thành tựu thật của giáo dục bằng cách tôn trọng các tài năng đích thực mà nền giáo dục ấy mang lại, bằng cách tạo cho họ những môi trường làm việc trong sạch với những vị trí và điều kiện làm việc xứng đáng nhất mà đất nước có thể tạo ra.

Vâng, chỉ cần bắt đầu từ đầu, và làm đúng từ những việc nhỏ nhặt nhất, thì những thành tựu lớn của giáo dục sẽ tự đến vào đúng thời điểm của nó. Lúc ấy, chắc chắn giáo dục Việt Nam sẽ có được một vụ mùa bội thu.
-------------
Viết xong ngày 13/9/2010