Hôm qua tôi có viết một entry trong đó có nêu lên giả thuyết của tôi là "đạo văn là một vấn đề văn hóa".
Tôi chưa thực sự chứng minh điều này, cũng chưa đưa ra những lập luận đến nơi đến chốn, nhưng tôi vẫn tin là nếu đạo văn không hoàn toàn có nguồn gốc từ văn hóa, thì văn hóa cũng có một ảnh hưởng quan trọng đến thói quen đạo văn của những người sống trong nền văn hóa đó.
Mà đã là văn hóa, thì nó thấm vào máu rồi, sửa không dễ! Vậy nếu chúng ta muốn thay đổi để phù hợp với thói quen và thông lệ của thế giới, thì cần làm gì nhỉ?
Thay vì phải tìm lại châu Mỹ lần thứ hai, tôi nghĩ chúng ta hãy cứ tìm xem các nước trên thế giới họ làm việc này như thế nào. Tôi nghĩ, dễ nhất là chúng ta bắt đầu ở trường đại học, vì đây là nơi mà người học bắt đầu được tập tành để trở thành những nhà khoa học, những trí thức thực sự cho đất nước.
Mà nếu thế thì dễ quá, các trường đại học Âu-Mỹ họ đã có cách làm rất cẩn thận, hoàn chỉnh. Chỉ cần xem cách họ làm, rồi phán đoán xem cách nào dễ áp dụng ở VN nhất, thì áp dụng thôi.
Dưới đây là một vài đường links mà tôi nghĩ là có ích:
1. Plagiarism: How to Avoid it. Là những hướng dẫn dành cho người học để tránh "đạo văn không cố tình" (inadvertant plagiarism, hình như thế). Ở đây.
2. Education, not ethics. Bài viết của Susan Blum, một tác giả khá nổi tiếng khi bàn về đạo văn và văn hóa. Trên tờ Chronicle of Higher Education. Ở đây.
3. Plagiarism stoppers. Dành cho các giảng viên muốn ngăn chặn đạo văn. Ở đây.
4. Plagiarism workshop. Có thể dùng tài liệu này để làm workshop cho sinh viên. Ở đây.
7. Plagiarism and paper mills. Từ dùng rất hay: paper mills. Nó dùng để chỉ mấy loại tài liệu theo kiểu bài văn mẫu. Ở đây.
Đại khái thế. Các bạn đọc xong thì chia sẻ ý kiến với mọi người nhé.
Hiển thị các bài đăng có nhãn ethics. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn ethics. Hiển thị tất cả bài đăng
Thứ Tư, 27 tháng 10, 2010
Thứ Năm, 7 tháng 10, 2010
Thứ Hai, 7 tháng 6, 2010
Glass ceiling là thuật ngữ gì - hay, sự thận trọng khoa học
Hôm nay, có một cựu học viên cao học TESOL, trước đây có học với tôi tại trường ĐH KHXH-NV, biết tôi hiện nay đang làm việc trong lãnh vực giáo dục đại học nên gọi điện đến để hỏi câu hỏi mà tôi đã đưa lên làm một phần tựa của entry này.
Nghe câu hỏi này xong, thực sự tôi rất "cáu"! Tính tôi vốn nóng như Trương Phi mà!
Vì câu trả lời, tôi hy vọng mọi người đang đọc blog này đều biết rõ, là: glass ceiling tất nhiên không phải là thuật ngữ gì cả! Nó chỉ là một từ hết sức thông thường, được liệt kê ê hề trong các từ điển dành cho người học (learners' dictionary). Ví dụ như trong cuốn từ điển nổi tiếng khắp thế giới trong nhiều thập niên qua mà bất kỳ ai đã học qua tiếng Anh một cách ... tương đối đàng hoàng đều phải sở hữu, cuốn Oxford Advanced Learners' Dictionary (OALD) của Hornby do Nhà xuất bản ĐH Oxford ấn hành.
Đây, trong cuốn OALD ấn bản lần thứ 6 (2000) mà con gái tôi (học lớp 7) đang sử dụng, ở trang 545 có định nghĩa về glass ceiling như sau:
Tôi chưa bao giờ tra từ này trong từ điển Anh - Việt, nhưng cụm từ tương đương của 'glass ceiling' trong tiếng Việt lâu nay tôi vẫn dùng là "rào cản vô hình". Vì glass ceiling thực sự là ... rào cản vô hình mà, phải không? Mặc dù nếu ai thích dịch word-for-word thì sẽ dịch là "tầm trần kính", "trần nhà trong suốt" gì gì đó.
Nói thêm: nghĩa của từ này rất rõ ràng, hoàn toàn có thể suy ra từ 2 từ glass và ceiling. Trong tiếng Anh thông thường, cụm từ "reach/hit the ceiling" có nghĩa là "chạm/đụng nóc", tức hết cơ hội phát triển. Điều này trong nghề nghiệp thường xảy ra luôn.
Còn nếu cái "nóc" ấy "trong suốt" nên ta không biết, cứ phấn đấu mãi, thì sẽ chẳng không bao giờ tiến bộ hơn được nữa nếu không/chưa đập bỏ cái nóc ấy đi. Đó là nghĩa của từ glass ceiling, đã có sẵn từ rất rất nhiều năm nay (ít ra, lần đầu tiên tôi nghe được từ này là vào cuối thập niên 1980, và nghe xong thì hiểu ngay lập tức, có cần phải tra từ điển gì đâu? Hình tượng quá rõ rồi còn gì?)
Ừ nhưng biết đâu chỉ có những người có gốc ngoại ngữ như tôi thì mới biết thôi thì sao nhỉ? Để cẩn thận, tôi ... google vừa tiếng Anh vừa tiếng Việt với những từ "glass ceiling rào cản vô hình". Và kết quả search đã cho tôi "342 kết quả trong 0.33 giây", trong đó item đầu tiên là bài viết năm 2008 trên Tuần Việt Nam với những giòng sau:
Link: http://www.tuanvietnam.net/co-phai-phu-nu-alpha-manh-me-hon-dan-ong-alpha-phan
Thế là rõ. Vậy thì tại sao người sinh viên của tôi lại hỏi "glass ceiling" là thuật ngữ gì trong nghiên cứu giáo dục?
Tôi cũng hỏi người sinh viên ấy đúng như thế. Cậu ấy bảo, vừa đọc được trên một trang web của một "nhà nghiên cứu giáo dục đại học" có tên tuổi trong nước (!) một bài viết, trong đó có nhắc đến từ "glass ceiling" mà Altbach, một tác giả viết về giáo dục đại học nổi tiếng lừng lẫy khắp thế giới, đã dùng trong bài viết của ông, và bảo đó là một "thuật ngữ" (!).
Cậu ấy bảo, em vẫn biết từ glass ceiling, nhưng do tác giả của bài viết mà em đọc được đã nhắc đến nó như một thuật ngữ mà Altbach dùng, nên em sợ nó có nghĩa gì riêng, phải gọi hỏi lại cô cho chắc. Và cậu ấy cho tôi biết tác giả của bài viết và trang web mà cậu ấy đã đọc được bài ấy.
Tôi vào trang web ấy, và quả thật tác giả của nó đã viết như sau:
Để làm minh chứng cho lời nói, tôi đưa lên đây tấm hình chụp màn hình tôi đọc nó lúc 6:36 phút chiều ngày hôm nay 7/6/2010. Đây này:
Đúng là không biết nói gì hơn ngoài 2 từ: "bó tay"!
Thử nghĩ mà xem, thật là tội nghiệp cho GS Altbach khi ông bị gán cho một điều mà ông không hề nói! Vì trong bài của ông, glass ceiling là glass ceiling, có chỗ nào ông bảo nó là thuật ngữ đâu cơ chứ!
Xin gửi kèm bài viết một lời nhắn nhủ cho tất cả mọi người trong giới khoa học: hơn bất cứ nghề nghiệp nào, trong khoa học, một đức tính không bao giờ được xem nhẹ, và phải rèn luyện hàng ngày, hàng giờ, là sự thận trọng trong từng lời, từng câu, từng chữ! Đặc biệt là về thuật ngữ (tức biết rõ cái gì là thuật ngữ, cái gì không).
Nhưng hình như sự thận trọng khoa học đó hiện nay ở VN là ... xa xỉ phẩm thì phải? Mà cũng chẳng có ai băn khoăn, thắc mắc gì, trừ những người gàn gàn dở dở như tôi?
Thế thì chẳng trách sao chất lượng giáo dục lại kém, thật vậy!
Hay tôi lại là Khuất Nguyên? Ai muốn biết Khuất Nguyên là gì, tại sao tôi lại nhắc đến ông, thì xin vào đây.
Buồn thật!
---
Viết thêm:
Nhân có cái comment của SGK (xem trong phần comment), tôi đã quay trở lại bài viết lúc 10:43 phút tối cùng ngày và bắt được những cái lỗi sơ đẳng mà SGK đã nêu, bèn đưa lên đây để ... lưu và ngắm!
Đúng là "Cái học ngày nay đã hỏng rồi", Tú Xương ơi!
Nghe câu hỏi này xong, thực sự tôi rất "cáu"! Tính tôi vốn nóng như Trương Phi mà!
Vì câu trả lời, tôi hy vọng mọi người đang đọc blog này đều biết rõ, là: glass ceiling tất nhiên không phải là thuật ngữ gì cả! Nó chỉ là một từ hết sức thông thường, được liệt kê ê hề trong các từ điển dành cho người học (learners' dictionary). Ví dụ như trong cuốn từ điển nổi tiếng khắp thế giới trong nhiều thập niên qua mà bất kỳ ai đã học qua tiếng Anh một cách ... tương đối đàng hoàng đều phải sở hữu, cuốn Oxford Advanced Learners' Dictionary (OALD) của Hornby do Nhà xuất bản ĐH Oxford ấn hành.
Đây, trong cuốn OALD ấn bản lần thứ 6 (2000) mà con gái tôi (học lớp 7) đang sử dụng, ở trang 545 có định nghĩa về glass ceiling như sau:
glass ceiling noun [usually sing.] the imaginary barier that stops women, or other groups, from getting the best jobs in a company, etc although there are no official rules to prevent them from getting these jobs.
Tôi chưa bao giờ tra từ này trong từ điển Anh - Việt, nhưng cụm từ tương đương của 'glass ceiling' trong tiếng Việt lâu nay tôi vẫn dùng là "rào cản vô hình". Vì glass ceiling thực sự là ... rào cản vô hình mà, phải không? Mặc dù nếu ai thích dịch word-for-word thì sẽ dịch là "tầm trần kính", "trần nhà trong suốt" gì gì đó.
Nói thêm: nghĩa của từ này rất rõ ràng, hoàn toàn có thể suy ra từ 2 từ glass và ceiling. Trong tiếng Anh thông thường, cụm từ "reach/hit the ceiling" có nghĩa là "chạm/đụng nóc", tức hết cơ hội phát triển. Điều này trong nghề nghiệp thường xảy ra luôn.
Còn nếu cái "nóc" ấy "trong suốt" nên ta không biết, cứ phấn đấu mãi, thì sẽ chẳng không bao giờ tiến bộ hơn được nữa nếu không/chưa đập bỏ cái nóc ấy đi. Đó là nghĩa của từ glass ceiling, đã có sẵn từ rất rất nhiều năm nay (ít ra, lần đầu tiên tôi nghe được từ này là vào cuối thập niên 1980, và nghe xong thì hiểu ngay lập tức, có cần phải tra từ điển gì đâu? Hình tượng quá rõ rồi còn gì?)
Ừ nhưng biết đâu chỉ có những người có gốc ngoại ngữ như tôi thì mới biết thôi thì sao nhỉ? Để cẩn thận, tôi ... google vừa tiếng Anh vừa tiếng Việt với những từ "glass ceiling rào cản vô hình". Và kết quả search đã cho tôi "342 kết quả trong 0.33 giây", trong đó item đầu tiên là bài viết năm 2008 trên Tuần Việt Nam với những giòng sau:
Tôi không để tâm đến những tranh luận phổ biến xung quanh vấn đề phụ nữ và công việc. Về vấn đề này, nhiều người đã nói đến hiện tượng “rào cản vô hình phía trên” (“glass ceiling”: khái niệm hàm ý rằng đến một lúc nào đó phụ nữ không phát triển cao hơn được nữa vì rào cản vô hình).
Link: http://www.tuanvietnam.net/co-phai-phu-nu-alpha-manh-me-hon-dan-ong-alpha-phan
Thế là rõ. Vậy thì tại sao người sinh viên của tôi lại hỏi "glass ceiling" là thuật ngữ gì trong nghiên cứu giáo dục?
Tôi cũng hỏi người sinh viên ấy đúng như thế. Cậu ấy bảo, vừa đọc được trên một trang web của một "nhà nghiên cứu giáo dục đại học" có tên tuổi trong nước (!) một bài viết, trong đó có nhắc đến từ "glass ceiling" mà Altbach, một tác giả viết về giáo dục đại học nổi tiếng lừng lẫy khắp thế giới, đã dùng trong bài viết của ông, và bảo đó là một "thuật ngữ" (!).
Cậu ấy bảo, em vẫn biết từ glass ceiling, nhưng do tác giả của bài viết mà em đọc được đã nhắc đến nó như một thuật ngữ mà Altbach dùng, nên em sợ nó có nghĩa gì riêng, phải gọi hỏi lại cô cho chắc. Và cậu ấy cho tôi biết tác giả của bài viết và trang web mà cậu ấy đã đọc được bài ấy.
Tôi vào trang web ấy, và quả thật tác giả của nó đã viết như sau:
glass ceiling, một thuật ngữ rất hay của GS Altbach - không thể có từ nào hay hơn
Để làm minh chứng cho lời nói, tôi đưa lên đây tấm hình chụp màn hình tôi đọc nó lúc 6:36 phút chiều ngày hôm nay 7/6/2010. Đây này:
Đúng là không biết nói gì hơn ngoài 2 từ: "bó tay"!Thử nghĩ mà xem, thật là tội nghiệp cho GS Altbach khi ông bị gán cho một điều mà ông không hề nói! Vì trong bài của ông, glass ceiling là glass ceiling, có chỗ nào ông bảo nó là thuật ngữ đâu cơ chứ!
Xin gửi kèm bài viết một lời nhắn nhủ cho tất cả mọi người trong giới khoa học: hơn bất cứ nghề nghiệp nào, trong khoa học, một đức tính không bao giờ được xem nhẹ, và phải rèn luyện hàng ngày, hàng giờ, là sự thận trọng trong từng lời, từng câu, từng chữ! Đặc biệt là về thuật ngữ (tức biết rõ cái gì là thuật ngữ, cái gì không).
Nhưng hình như sự thận trọng khoa học đó hiện nay ở VN là ... xa xỉ phẩm thì phải? Mà cũng chẳng có ai băn khoăn, thắc mắc gì, trừ những người gàn gàn dở dở như tôi?
Thế thì chẳng trách sao chất lượng giáo dục lại kém, thật vậy!
Hay tôi lại là Khuất Nguyên? Ai muốn biết Khuất Nguyên là gì, tại sao tôi lại nhắc đến ông, thì xin vào đây.
Buồn thật!
---
Viết thêm:
Nhân có cái comment của SGK (xem trong phần comment), tôi đã quay trở lại bài viết lúc 10:43 phút tối cùng ngày và bắt được những cái lỗi sơ đẳng mà SGK đã nêu, bèn đưa lên đây để ... lưu và ngắm!
Đúng là "Cái học ngày nay đã hỏng rồi", Tú Xương ơi!
Thứ Sáu, 7 tháng 5, 2010
Sự trung thực của trí thức
Tệ nạn "đạo văn", "tham nhũng học thuật" trong giới trí thức Việt đang dần bị phơi bày trước công luận, và đang trở thành một vấn đề nóng trên báo chí. Một người bạn, cũng là một phóng viên giáo dục trên một trong rất nhiều tờ báo của cả nước đã nói với tôi rằng "Càng đi sâu vào vấn đề này, càng thấy nó phức tạp, đụng chạm đến nhiều người, thậm chí đến toàn bộ giáo dục đại học của Việt Nam."
Nghe mà đau xót! Tất nhiên, đó cũng chỉ mới là cảm nhận của một người, cho dù đó có là một phóng viên, có điều kiện tiếp cận các nguồn thông tin khác nhau. Có lẽ, giáo dục đại học của VN không đến nỗi tệ hại như thế. Vì cũng vẫn có những thành tựu, những điểm sáng, những sản phẩm tốt, những con người đang đóng góp cho sự phát triển của xã hội này chứ?
Vả lại, ngay cả trong những người vi phạm, thì có lẽ cũng nên phân biệt những người vô tình, phạm tội vì không biết đó là tội, hoặc phạm tội vì cùng đường (tương tự như ăn cắp ổ bánh mì để ăn để khỏi bị đói lả), và những người biết là tội, không cùng đường, mà chỉ vì tham. Vì không thể bỏ tất cả vào trong cùng một rọ được. Cái đó, gọi là tính nhân đạo của luật pháp, phải không?
Vì vậy, để giải quyết vụ lùm xùm mới đây về một cuốn sách bị đạo đi, đạo lại tới mấy lần, khiến một PGS-TS đã xin từ chức hay nghỉ hưu gì đó tôi quên rồi, và một người khác đang phải đối mặt với sự lên án của dư luận, có lẽ cũng nên thống nhất những nguyên tắc và căn cứ rõ ràng trước khi kết luận về mức độ "thiếu sót" hay "ăn cắp", thậm chí "lừa bịp" của những người có liên quan (những từ tôi để trong ngoặc kép là trích dẫn trên báo chí và blog cá nhân nói về việc này trong mấy ngày qua).
Nhưng khi được người bạn phóng viên ấy hỏi về nguyên tắc và căn cứ để xem xét mức độ vi phạm của những trường hợp liên quan gần đây, tôi bàng hoàng nhận ra rằng hình như từ ngày tôi trở thành giảng viên cho đến nay, tức đã gần 30 năm, tôi chưa bao giờ được cầm trong tay một văn bản nào nêu cụ thể những yêu cầu về tính trung thực của người trí thức cả. Và tôi cũng chưa bao giờ được yêu cầu phải rèn luyện cho sinh viên của tôi cái đức tính mà nền văn hóa học thuật của phương Tây xem là hết sức quan trọng này. Quả thật vậy, xin thề có Chúa!
Những gì tôi đang cố làm, ví dụ tôn trọng sở hữu trí tuệ của người khác, ngay cả khi còn là ý tưởng, là do tôi được rèn luyện trong thời gian 4 năm học ở Úc, với văn hóa học thuật của phương Tây. Hoặc do truyền thống đạo đức của gia đình, của niềm tin tôn giáo của tôi, hoặc quy ước, chuẩn mực xã hội của cộng đồng nho nhỏ mang tính cá nhân mà tôi tham dự mà thôi - bạn bè thời trung học, họ hàng, người quen của gia đình vv.
Chẳng trách một người mà tôi đã từng xem là bạn, chắc chắn đang được xã hội xem là trí thức, và tất nhiên cũng tự nhận mình là trí thức, hiện đang nắm giữ một vị trí quan trọng trong một trường đại học tư tại thành phố này, đã từng thản nhiên (ngang nhiên?) viết cho tôi bằng email trong một cuộc tranh luận, với đại ý rằng: ý tưởng một khi đã nói ra thì người khác có quyền sử dụng theo ý của người đó, và đó không hề là ăn cắp. Còn nếu sợ người ta lấy mất thì tốt nhất là đừng nói ra!
Đúng là chỉ còn biết kêu trời! Tôi nghĩ, nói như vậy thì cũng giống như nói rằng, nếu sợ bị kẻ trộm rình rập lấy tiền của mình thì tốt nhất là đừng có sử dụng tiền nữa! Vì một khi đã sử dụng tiền, thì người ta sẽ biết là mình có tiền, và kẻ trộm có quyền tìm cách để lấy!!!!!!
Thử hỏi, nạn trộm cắp tri thức hoành hành một cách ngang nhiên như vậy mà ngay cả "giới trí thức" cũng xem là đương nhiên, thì làm sao mà mong khoa học VN có thể phát triển được. Ai ngu gì mà lao động và sáng tạo ra cái mới, cứ chờ mà lấy của người khác rồi xài chùa chứ!!!!! Đúng là bó tay thật.
Nội dung của bức thư đó tôi vẫn còn giữ, nhưng do những giá trị đạo đức của chính tôi chứ chẳng có ai bắt buộc, nên tôi đã không trích dẫn nguyên văn ở đây, cũng không nêu tên người ấy trong entry này. Tôi chỉ nêu lên để minh họa cho tình trạng thiếu vắng các nguyên tắc, các quy định, và các chuẩn mực về sự trung thực của người trí thức trong xã hội VN hiện nay.
Nhân tiện, người mà tôi nói đó, hiện nay hình như cũng vẫn ngựa quen đường cũ, vẫn tiếp tục thường xuyên quên "không ghi nguồn trích dẫn", khi sử dụng nguyên văn lời lẽ của người khác hay ít nhất là của tôi, đến nỗi tôi đã phải viết một mẩu ở blog cá nhân mang tên "Buồn hay phẫn nộ?", ở đây.
Viết tản mạn chỉ để ghi lại những suy nghĩ hiện tại của tôi; thực ra tôi đang thu thập các tư liệu của phương Tây để viết một bài về "sự trung thực của trí thức" theo quan điểm học thuật Anglo-Saxon mà tôi quen. Và thấy rằng phương Tây có những quy định rất tỉ mỉ, chi tiết về vấn đề này. Thử google mấy từ này "academic integrity", tức sự trung thực của người trí thức, sẽ tha hồ đọc.
Và đây là một trong những tư liệu rất đáng đọc về vấn đề đó, xin giới thiệu đến mọi người. Còn bài viết của tôi, thì sẽ xong trong vài ngày nữa, hy vọng thế!
Nghe mà đau xót! Tất nhiên, đó cũng chỉ mới là cảm nhận của một người, cho dù đó có là một phóng viên, có điều kiện tiếp cận các nguồn thông tin khác nhau. Có lẽ, giáo dục đại học của VN không đến nỗi tệ hại như thế. Vì cũng vẫn có những thành tựu, những điểm sáng, những sản phẩm tốt, những con người đang đóng góp cho sự phát triển của xã hội này chứ?
Vả lại, ngay cả trong những người vi phạm, thì có lẽ cũng nên phân biệt những người vô tình, phạm tội vì không biết đó là tội, hoặc phạm tội vì cùng đường (tương tự như ăn cắp ổ bánh mì để ăn để khỏi bị đói lả), và những người biết là tội, không cùng đường, mà chỉ vì tham. Vì không thể bỏ tất cả vào trong cùng một rọ được. Cái đó, gọi là tính nhân đạo của luật pháp, phải không?
Vì vậy, để giải quyết vụ lùm xùm mới đây về một cuốn sách bị đạo đi, đạo lại tới mấy lần, khiến một PGS-TS đã xin từ chức hay nghỉ hưu gì đó tôi quên rồi, và một người khác đang phải đối mặt với sự lên án của dư luận, có lẽ cũng nên thống nhất những nguyên tắc và căn cứ rõ ràng trước khi kết luận về mức độ "thiếu sót" hay "ăn cắp", thậm chí "lừa bịp" của những người có liên quan (những từ tôi để trong ngoặc kép là trích dẫn trên báo chí và blog cá nhân nói về việc này trong mấy ngày qua).
Nhưng khi được người bạn phóng viên ấy hỏi về nguyên tắc và căn cứ để xem xét mức độ vi phạm của những trường hợp liên quan gần đây, tôi bàng hoàng nhận ra rằng hình như từ ngày tôi trở thành giảng viên cho đến nay, tức đã gần 30 năm, tôi chưa bao giờ được cầm trong tay một văn bản nào nêu cụ thể những yêu cầu về tính trung thực của người trí thức cả. Và tôi cũng chưa bao giờ được yêu cầu phải rèn luyện cho sinh viên của tôi cái đức tính mà nền văn hóa học thuật của phương Tây xem là hết sức quan trọng này. Quả thật vậy, xin thề có Chúa!
Những gì tôi đang cố làm, ví dụ tôn trọng sở hữu trí tuệ của người khác, ngay cả khi còn là ý tưởng, là do tôi được rèn luyện trong thời gian 4 năm học ở Úc, với văn hóa học thuật của phương Tây. Hoặc do truyền thống đạo đức của gia đình, của niềm tin tôn giáo của tôi, hoặc quy ước, chuẩn mực xã hội của cộng đồng nho nhỏ mang tính cá nhân mà tôi tham dự mà thôi - bạn bè thời trung học, họ hàng, người quen của gia đình vv.
Chẳng trách một người mà tôi đã từng xem là bạn, chắc chắn đang được xã hội xem là trí thức, và tất nhiên cũng tự nhận mình là trí thức, hiện đang nắm giữ một vị trí quan trọng trong một trường đại học tư tại thành phố này, đã từng thản nhiên (ngang nhiên?) viết cho tôi bằng email trong một cuộc tranh luận, với đại ý rằng: ý tưởng một khi đã nói ra thì người khác có quyền sử dụng theo ý của người đó, và đó không hề là ăn cắp. Còn nếu sợ người ta lấy mất thì tốt nhất là đừng nói ra!
Đúng là chỉ còn biết kêu trời! Tôi nghĩ, nói như vậy thì cũng giống như nói rằng, nếu sợ bị kẻ trộm rình rập lấy tiền của mình thì tốt nhất là đừng có sử dụng tiền nữa! Vì một khi đã sử dụng tiền, thì người ta sẽ biết là mình có tiền, và kẻ trộm có quyền tìm cách để lấy!!!!!!
Thử hỏi, nạn trộm cắp tri thức hoành hành một cách ngang nhiên như vậy mà ngay cả "giới trí thức" cũng xem là đương nhiên, thì làm sao mà mong khoa học VN có thể phát triển được. Ai ngu gì mà lao động và sáng tạo ra cái mới, cứ chờ mà lấy của người khác rồi xài chùa chứ!!!!! Đúng là bó tay thật.
Nội dung của bức thư đó tôi vẫn còn giữ, nhưng do những giá trị đạo đức của chính tôi chứ chẳng có ai bắt buộc, nên tôi đã không trích dẫn nguyên văn ở đây, cũng không nêu tên người ấy trong entry này. Tôi chỉ nêu lên để minh họa cho tình trạng thiếu vắng các nguyên tắc, các quy định, và các chuẩn mực về sự trung thực của người trí thức trong xã hội VN hiện nay.
Nhân tiện, người mà tôi nói đó, hiện nay hình như cũng vẫn ngựa quen đường cũ, vẫn tiếp tục thường xuyên quên "không ghi nguồn trích dẫn", khi sử dụng nguyên văn lời lẽ của người khác hay ít nhất là của tôi, đến nỗi tôi đã phải viết một mẩu ở blog cá nhân mang tên "Buồn hay phẫn nộ?", ở đây.
Viết tản mạn chỉ để ghi lại những suy nghĩ hiện tại của tôi; thực ra tôi đang thu thập các tư liệu của phương Tây để viết một bài về "sự trung thực của trí thức" theo quan điểm học thuật Anglo-Saxon mà tôi quen. Và thấy rằng phương Tây có những quy định rất tỉ mỉ, chi tiết về vấn đề này. Thử google mấy từ này "academic integrity", tức sự trung thực của người trí thức, sẽ tha hồ đọc.
Và đây là một trong những tư liệu rất đáng đọc về vấn đề đó, xin giới thiệu đến mọi người. Còn bài viết của tôi, thì sẽ xong trong vài ngày nữa, hy vọng thế!
Thứ Bảy, 3 tháng 4, 2010
Truyền thông, giáo dục, và bạo lực học đường
Ý tưởng cho entry này có sẵn trong đầu tôi từ lâu, luôn chờ cơ hội để bộc lộ. Vì đây là lãnh vực mà tôi có ít nhiều hiểu biết, và đã từ lâu định viết về nó. Nhưng vẫn chưa bao giờ viết ra, vì tôi quá tham lam, ôm đồm, đụng chuyện gì cũng muốn tìm hiểu, muốn tham gia, nên chẳng còn đâu thời gian làm những việc mình định làm.
Nhưng hôm nay thì tôi bắt buộc phải viết mấy dòng về chủ đề này, vì mới đọc xong một bài viết của nhà nghiên cứu/phê bình văn học Vương Trí Nhàn. Trong đó, có một vài ý tưởng trùng với những điều tôi đã từ lâu ấp ủ.
Bài ấy có tựa là "Người Việt sống bằng hành động nhiều hơn suy nghĩ", ở đây. Một bài viết đáng đọc, nói về chủ đề bạo lực học đường và giáo dục. Và một chủ đề cũng có liên quan - dù không trực tiếp - đến vấn nạn bạo lực học đường là vai trò của truyền thông trong xã hội. Một chủ đề mà theo tôi còn cần rất nhiều cải cách để xã hội Việt Nam có thể phát triển hơn.
Truyền thông liên quan đến bạo lực học đường ở chỗ nào? Xin cho tôi trích dẫn từ bài viết kia, rồi sẽ "phụ họa" bằng lời bình của tôi.
Vâng, đúng thật. Chúng ta không có một nền khoa học xã hội và nhân văn đúng nghĩa. Chẳng trách hiện nay ta lại có lắm vấn đề về xã hội và về con người (= nhân văn) đến như thế này?
Tôi đồng ý với nhận định trên. Nhưng muốn nói thêm: Cũng không chỉ riêng ngành giáo dục. Tôi thấy lâu nay dường như hễ có việc gì xấu xảy ra trong xã hội thì người ta lại đổ lỗi hết cho ngành giáo dục, nếu không là thầy cô thì cũng là chương trình, sách giáo khoa, lãnh đạo nhà trường, hoặc sở, rồi ngành.
Vâng, có lẽ ngành giáo dục cũng phải chịu một phần trách nhiệm thật. Nhưng lẽ nào chỉ ngành giáo dục, là một ngành có đồng lương chết đói và chẳng có quyền hạn/quyền lợi gì, và cả quyền lực nữa, so với những ngành như ngân hàng, xăng dầu, truyền thông-báo chí, hàng không, hải quan, thuế vụ, y tế-dược phẩm, và thậm chí cả những ngành đầy tính "phục vụ công ích" như an ninh và quân đội?
Những tiêu cực, sai phạm, tệ nạn, bạo lực và bạo hành trong gia đình và xã hội, và trong phim ảnh, truyền hình, Internet, games, vv, rồi sự bỏ bê của cha mẹ đối với nhu cầu tinh thần của con cái, chẳng lẽ không chút ảnh hưởng gì đến sự hình thành tính cách của học sinh, từ đó dẫn đến bạo lực trong học đường sao? Cớ sao chỉ có ngành giáo dục phải gánh chịu tất cả?
Quá đúng. Tôi không thể nói gì thêm. Chỉ xin "dịch" lại ý cuối cùng của Vương Trí Nhàn sang ngôn ngữ có hơi hướng hàn lâm một chút: Truyền thông phải có vai trò riêng của nó, chứ không thể đơn thuần là công cụ tuyên truyền (nói theo VTN là "giáo dục một cách sáo mòn"), cũng không thể chỉ chạy theo thị hiếu của công chúng, phục vụ thị trường một cách mù quáng (nói theo VTN là "nghiêng về giải trí mua vui, chiều nịnh công chúng").
Nếu được như vậy, thì lúc ấy truyền thông sẽ đóng được trọn vẹn vai trò "giáo dục" của nó. Nhưng không phải là giáo dục theo kiểu tuyên truyền chính trị, cũng không phải giáo dục theo kiểu mô phạm, mà là giáo dục thông qua cái đẹp và cái thiện, để bổ sung cho cái chân, là công việc chính của nhà trường.
Đến bao giờ thì những lời nói trung thực, dù có thể chướng tai, được các vị có trách nhiệm cao nhất của đất nước này lắng nghe và thực hiện đây?
Nhưng hôm nay thì tôi bắt buộc phải viết mấy dòng về chủ đề này, vì mới đọc xong một bài viết của nhà nghiên cứu/phê bình văn học Vương Trí Nhàn. Trong đó, có một vài ý tưởng trùng với những điều tôi đã từ lâu ấp ủ.
Bài ấy có tựa là "Người Việt sống bằng hành động nhiều hơn suy nghĩ", ở đây. Một bài viết đáng đọc, nói về chủ đề bạo lực học đường và giáo dục. Và một chủ đề cũng có liên quan - dù không trực tiếp - đến vấn nạn bạo lực học đường là vai trò của truyền thông trong xã hội. Một chủ đề mà theo tôi còn cần rất nhiều cải cách để xã hội Việt Nam có thể phát triển hơn.
Truyền thông liên quan đến bạo lực học đường ở chỗ nào? Xin cho tôi trích dẫn từ bài viết kia, rồi sẽ "phụ họa" bằng lời bình của tôi.
Nhiều người nước ngoài nhận xét, thanh niên ta hiện nay khá về khoa học tự nhiên hơn khoa học xã hội. Các kiến thức có tính nhân văn ở các em rất đơn giản. Vì chính người lớn chúng ta cũng có chịu tìm hiểu chính mình đâu, lại càng không chịu tìm hiểu về xã hội mình đang sống.
Ví dụ ở các nước, trong hoàn cảnh như ta, chắc chắn người ta phải có những công trình nghiên cứu tầm cỡ về tâm lý thời hậu chiến trong đó có Xã hội học bạo lực… Với thanh thiếu niên, phải có những chuyên đề đi sâu vào bạo lực học đường.
Ở ta chẳng ai chịu chi tiền cho cán bộ khoa học làm. Bất đắc dĩ phải làm thì chỉ nhăm nhăm minh họa cho những ảo tưởng có sẵn. Những công trình nghiên cứu gọi đúng thực chất xã hội thì mang đút ngăn kéo, không cho phổ biến đến đông đảo công chúng. Thế sao gọi là nghiêm túc, là thực sự cầu thị?
Vâng, đúng thật. Chúng ta không có một nền khoa học xã hội và nhân văn đúng nghĩa. Chẳng trách hiện nay ta lại có lắm vấn đề về xã hội và về con người (= nhân văn) đến như thế này?
[Gầ]n đây, sau những cảnh bạo lực trong học sinh, người ta chỉ nói tới vai trò của thầy giáo cô giáo. Phải luôn luôn quan tâm tới các em, phải biết ngăn chặn các em… Tất cả những cái đó là đúng nhưng chưa đủ.
Toàn ngành giáo dục phải vào cuộc với nghĩa cả những người định ra nội dung chương trình giảng dạy, cả những người soạn sách giáo khoa cũng phải có mặt.
Tôi đồng ý với nhận định trên. Nhưng muốn nói thêm: Cũng không chỉ riêng ngành giáo dục. Tôi thấy lâu nay dường như hễ có việc gì xấu xảy ra trong xã hội thì người ta lại đổ lỗi hết cho ngành giáo dục, nếu không là thầy cô thì cũng là chương trình, sách giáo khoa, lãnh đạo nhà trường, hoặc sở, rồi ngành.
Vâng, có lẽ ngành giáo dục cũng phải chịu một phần trách nhiệm thật. Nhưng lẽ nào chỉ ngành giáo dục, là một ngành có đồng lương chết đói và chẳng có quyền hạn/quyền lợi gì, và cả quyền lực nữa, so với những ngành như ngân hàng, xăng dầu, truyền thông-báo chí, hàng không, hải quan, thuế vụ, y tế-dược phẩm, và thậm chí cả những ngành đầy tính "phục vụ công ích" như an ninh và quân đội?
Những tiêu cực, sai phạm, tệ nạn, bạo lực và bạo hành trong gia đình và xã hội, và trong phim ảnh, truyền hình, Internet, games, vv, rồi sự bỏ bê của cha mẹ đối với nhu cầu tinh thần của con cái, chẳng lẽ không chút ảnh hưởng gì đến sự hình thành tính cách của học sinh, từ đó dẫn đến bạo lực trong học đường sao? Cớ sao chỉ có ngành giáo dục phải gánh chịu tất cả?
Truyền thông hiện nay cũng phải trở thành một thứ trường học. Cần lôi cuốn các nhà nghiên cứu cơ bản tham gia phát biểu về các vấn đề thời sự. Rộng hơn từng hiện tượng lẻ, cần khai thác các ngành xã hội học trong việc tìm hiểu con người Việt xã hội Việt. Vấn đề không phải nói cái tốt hay cái xấu, mà là nói thực chất. Nói đúng thực chất thì tự nhiên có người nghe.
Với tư cách một người phê bình văn học, điều cuối cùng tôi muốn nói là trước tình trạng đạo đức xã hội như hiện nay, những người làm công việc văn chương tinh thần cũng nên tự vấn lương tâm của mình, nên nghĩ rằng mình phải có trách nhiệm. Vì làm giáo dục một cách mòn sáo thất bại, nghệ thuật đang nghiêng về phía giải trí “mua vui” cho thiên hạ, tuy như ta thấy, chiều nịnh công chúng rút cục là làm hại công chúng.
Quá đúng. Tôi không thể nói gì thêm. Chỉ xin "dịch" lại ý cuối cùng của Vương Trí Nhàn sang ngôn ngữ có hơi hướng hàn lâm một chút: Truyền thông phải có vai trò riêng của nó, chứ không thể đơn thuần là công cụ tuyên truyền (nói theo VTN là "giáo dục một cách sáo mòn"), cũng không thể chỉ chạy theo thị hiếu của công chúng, phục vụ thị trường một cách mù quáng (nói theo VTN là "nghiêng về giải trí mua vui, chiều nịnh công chúng").
Nếu được như vậy, thì lúc ấy truyền thông sẽ đóng được trọn vẹn vai trò "giáo dục" của nó. Nhưng không phải là giáo dục theo kiểu tuyên truyền chính trị, cũng không phải giáo dục theo kiểu mô phạm, mà là giáo dục thông qua cái đẹp và cái thiện, để bổ sung cho cái chân, là công việc chính của nhà trường.
Đến bao giờ thì những lời nói trung thực, dù có thể chướng tai, được các vị có trách nhiệm cao nhất của đất nước này lắng nghe và thực hiện đây?