Làm gì để chống đạo văn?

Hôm qua tôi có viết một entry trong đó có nêu lên giả thuyết của tôi là "đạo văn là một vấn đề văn hóa".

Tôi chưa thực sự chứng minh điều này, cũng chưa đưa ra những lập luận đến nơi đến chốn, nhưng tôi vẫn tin là nếu đạo văn không hoàn toàn có nguồn gốc từ văn hóa, thì văn hóa cũng có một ảnh hưởng quan trọng đến thói quen đạo văn của những người sống trong nền văn hóa đó.

Mà đã là văn hóa, thì nó thấm vào máu rồi, sửa không dễ! Vậy nếu chúng ta muốn thay đổi để phù hợp với thói quen và thông lệ của thế giới, thì cần làm gì nhỉ?

Thay vì phải tìm lại châu Mỹ lần thứ hai, tôi nghĩ chúng ta hãy cứ tìm xem các nước trên thế giới họ làm việc này như thế nào. Tôi nghĩ, dễ nhất là chúng ta bắt đầu ở trường đại học, vì đây là nơi mà người học bắt đầu được tập tành để trở thành những nhà khoa học, những trí thức thực sự cho đất nước.

Mà nếu thế thì dễ quá, các trường đại học Âu-Mỹ họ đã có cách làm rất cẩn thận, hoàn chỉnh. Chỉ cần xem cách họ làm, rồi phán đoán xem cách nào dễ áp dụng ở VN nhất, thì áp dụng thôi.

Dưới đây là một vài đường links mà tôi nghĩ là có ích:

1. Plagiarism: How to Avoid it. Là những hướng dẫn dành cho người học để tránh "đạo văn không cố tình" (inadvertant plagiarism, hình như thế). Ở đây.

2. Education, not ethics. Bài viết của Susan Blum, một tác giả khá nổi tiếng khi bàn về đạo văn và văn hóa. Trên tờ Chronicle of Higher Education. Ở đây.

3. Plagiarism stoppers. Dành cho các giảng viên muốn ngăn chặn đạo văn. Ở đây.

4. Plagiarism workshop. Có thể dùng tài liệu này để làm workshop cho sinh viên. Ở đây.

7. Plagiarism and paper mills. Từ dùng rất hay: paper mills. Nó dùng để chỉ mấy loại tài liệu theo kiểu bài văn mẫu. Ở đây.

Đại khái thế. Các bạn đọc xong thì chia sẻ ý kiến với mọi người nhé.

Cái gì, học thuê ư?!!!

Tôi vừa nhận được comment của một độc giả blog này, giới thiệu với tôi về một dịch vụ mới của giáo dục đại học VN: dịch vụ học thuê!

Tất nhiên là tôi không tin! Vì làm sao có thể tin được cơ chứ? Mướn người đi học thuê, thì chẳng khác chi cố tình đi mua thuốc giả/dỏm về uống để trị bệnh, cho ... rẻ!

Mở ngoặc chút:Tôi vốn hay so sánh ngành giáo dục với ngành y, vì cả hai ngành này đều giống nhau ở chỗ: "thí nghiệm trên con người", hoăc nói cho đúng bài hơn, là "tạo sự thay đổi trên con người" (ví dụ cúa ngành y: có bệnh thành ra hết bệnh, hoặc đôi khi "lợn lành thành lợn què"; và ví dụ của ngành giáo: chưa biết thành ra có biết, hoặc đôi khi "càng học càng thấy mình ngu" theo nghĩa đen ấy).

Bèn google search, thì trời ơi, mới thấy là mình quá lạc hậu! Dịch vụ này tồn tại ngang nhiên, quảng cáo om xòm, thậm chí cũng đã được báo chí quan tâm viết bài phóng sự cả mấy năm nay rồi. Chẳng hạn, gần đây nhất có phóng sự có thể xem ở đây này.

Còn đây là một đoạn trích trong bài viết mà tôi đưa link ở trên:

Trao đổi với PV Báo CAND, PGS.TS Phạm Văn Quyết - Trưởng phòng Đào tạo sau đại học (nguyên Trưởng phòng Đào tạo), Trường Đại học KHXH&NV (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết: Đi học hộ, học thuê là điều đáng lên án trong môi trường giáo dục hiện nay. Bởi đây chính là hình thức gian lận trong học tập.

Thế nên, nếu nhận được tin thông báo về việc có trường hợp vi phạm, nhà trường nhanh chóng cho tiến hành xác minh, nếu đúng vi phạm, Hội đồng kỷ luật nhà trường sẽ xử lý nghiêm, đồng thời gửi văn bản thông báo toàn bộ sự việc cho các trường khác nhằm có biện pháp phòng ngừa răn đe. Cũng theo PGS.TS Phạm Văn Quyết, trong năm 2007, Ban Giám hiệu nhà trường cũng đã ra quyết định buộc thôi học một trường hợp là sinh viên hệ tại chức do trước đó đã thuê người học hộ.

Lại còn thế này nữa chứ. Trên trang mạng www.ngoinhachung.net, được giới thiệu là Mạng thông tin sinh viên, phần diễn đàn chính có thể thấy ngay trang quảng cáo dịch vụ học thuê của "công ty" hocthue.com. Nó ở đây. Hình chụp màn hình dưới đây.
Không chỉ quảng cáo trên diễn đàn "ngôi nhà chung", "công ty" học thuê còn đưa quảng cáo của mình lên những chỗ khác, ví dụ như Bình Long Forum (kết nối bạn bè) ở đây. Hình chụp màn hình dưới đây.
Đấy, mới chỉ tìm sơ sơ đã như thế. À quên, trong quá trình tìm, tôi còn tìm thấy trên trang danluan một bài viết có tựa đề đại khái gì mà "chỉ có ở VN". Trang Dân Luận này theo tôi hiểu là một trang ở nước ngoài và không mấy thiện cảm gì với nhà nước VN, mặc dù theo tôi là thái độ của họ cũng khá ôn tồn (vì thỉnh thoảng tôi cũng có đọc, well, tìm thông tin trên mạng mà, thì google nó dẫn mình tới bất kỳ nơi nào có chứa thông tin, mà có thông tin thì phải đọc, còn xử lý ra sao thì việc của mình).

Tôi lại lẩn thẩn nghĩ thêm mấy điều:

1. Thời này có lẽ tệ hơn cả thời Tú Xương rồi chăng? Thời Tú Xương, ông đau đớn kêu lên rằng: "Cái học ngày nay đã hỏng rồi/Mười người đi học chín người thôi".

Còn hôm nay, người ta không thôi học, mà còn học hai, ba bằng, rồi hệ tại chức/ chuyên tu/ mở rộng/ từ xa/ văn bằng hai, rồi cao học/ thạc sĩ/ nghiên cứu sinh/ tiến sĩ đủ cả. Chỉ có điều, người ta làm giấy giả, mua bằng giả, và bây giờ, đi học bằng ... người giả!!!!

2. Nhà nước VN quản lý các trang mạng, và quản lý báo chí, truyền thông rất chặt chẽ. Thậm chí đã từng tuyên bố thành tích "đánh sập các trang web xấu". Tôi tin là những điều đó, theo quan điểm và giải thích của nhà nước, là cần thiết để giữ gìn an ninh quốc gia.

Nhưng những trang như hocthue.com này, chẳng lẽ nó không xấu? Chẳng lẽ đó là một hoạt động được phép của nhà nước? Chẳng lẽ các anh an ninh mạng của ta không biết điều này sao? Phải cấm đi chứ, vì chắc chắn là nó sẽ gây ảnh hưởng xấu nhiều mặt: dung túng một tệ nạn rất nguy hiểm, chống lại nỗ lực cải tổ giáo dục đại học của VN, và ngoài ra, còn tạo điều kiện cho "bọn xấu" tha hồ nói chúng ta! Mà họ có nói, thì cũng đúng thôi!

3. Chẳng hiểu trong số những người có trách nhiệm, đặc biệt là trong các trường đại học hiện nay, có ai có bằng thật và "học giả" như vậy không nhỉ? Chà, nghĩ đến đây thì tôi rùng mình, không nghĩ thêm được nữa!

Vậy mà người ta vẫn cứ sính bằng cấp, bổ nhiệm người vẫn cứ chỉ dựa vào bằng cấp mà không cần kiểm tra năng lực thật, và những người có bằng nhưng không chứng minh được năng lực tương xứng hình như vẫn cứ tại vị? Hình như lý do là: nếu cho nghỉ thì ... lấy ai làm việc?

Chà, kiểu này mà CSM gần đây nó dám bảo mình là "Con hổ kinh tế mới của châu Á" thì "chúng nó" chửi mình ác quá, thật vậy! Ai muốn biết về bài ấy thì đọc trên blog này của tôi, ở đây.

À quên nữa, trong bài viết mới đây trên tờ Economist về giáo dục VN, họ cũng đã nhắc tới từ "diploma mills" trong giáo dục đại học của VN rồi đó. Họ tả các trường đại học công của ta thì "lèng èng" (lacklustre), còn trường tư thì cũng chỉ là những trường dỏm, vào bao nhiêu ra bấy nhiêu, học hành chẳng được mấy tí, y như xưởng bằng dỏm/giả (diploma mills) của Mỹ mà thôi. Bài ấy ở đây này. Dưới đây là đoạn trích mà tôi đã nói ở trên:

Enrolment at Vietnamese universities rose from about 900,000 in 2001 to over 1.6m by 2006. But most students study at lacklustre public universities or at private diploma mills. Those who can afford to go overseas. The best and brightest, like Mr Chau, rarely return.

Nhà nước mà không chấn chỉnh sớm, thì các trường đại học VN sẽ rất nhanh chóng vào top 200 đấy, chẳng phải đợi đến năm 2020 đâu. Nhưng mà top 200 các trường "tiêu cực" (corrupted) và "dỏm" ấy ạ.

Biết nói gì nữa bây giờ, ngoài cách nói của "thế hệ mới": Bó tay chấm com!

"Gian lận học thuật tại TQ" - hay, có thể thành công bằng sự gian lận?

Phần đầu của cái tựa entry này là một phần của tựa bài viết ngắn mà sắc sảo về tình trạng dối trá đang hoành hành trong giới học thuật của Trung Quốc, đang ngày càng vỡ lở dần ra. Như gần đây là scandal rất "nổi đình đám" về vị nguyên giám đốc điều hành Microsoft tại TQ là Tan Jun, người bị cáo buộc với những chứng cớ không chối cãi được là đã gian dối về bằng Tiến sĩ của mình.

Đại khái, ông chỉ có một tấm bằng dỏm từ một lò cấp bằng dỏm/giả tại Cali (giờ đã bị đóng cửa, hình như thế), nhưng lại tự nhận (hoặc lờ đi mặc cho nhà xuất bản cứ việc nhầm lẫn, như ông nói, "đấy là nhầm lẫn của NXB") rằng ông có bằng tiến sĩ từ Caltech, trường đại học danh tiếng lừng lẫy là ước mơ của tất cả những ai học ngành kỹ thuật.

Về việc này, ai muốn tìm hiểu thêm thì cứ việc vào Google mà tìm với mấy từ Tan Jun, fake degree, former chief executive of Microsoft China, vv, thì sẽ tìm ra ngay thôi. Tôi vừa "gúc" với đúng những từ đó thì tìm ra được hơn 30 ngàn đường dẫn trong vòng 42 giây. Tan Jun, mà Tuổi trẻ phiên âm là Đường Tuấn, nguyên Giám đốc điều hành của Microsoft TQ đây này. Đẹp trai chứ bộ! Hình lấy trên mạng. Tan Jun bây giờ "nổi tiếng" lắm rồi.

Việc này nổi cộm đến nỗi ngay cả báo chí VN cũng đã biết và đưa tin, ví dụ như trên tờ Vietnamnet gần đây, đọc ở đây. Tin lấy theo nguồn chính thức của TQ, tờ Trung Hoa nhật báo. Và cả mẩu tin mới, rất ngắn, trên trang cuối (trang 20) ở góc phải, bên dưới của trang báo Tuổi trẻ cuối tuần hôm nay nữa, với tựa đề "Giới chủ TQ lo ngại bằng giả". Tôi chưa tìm trên mạng, nhưng chắc gõ tựa này là ra thôi.

Quay trở lại bài viết mà tôi đã sử dụng cái tựa làm tựa của entry này. Một bài viết rất ngắn nhưng đã đụng chạm đến cốt lõi của vấn đề, tôi nghĩ thế. Đọc mà ... sướng. Không phải sướng vì vụ scandal gian lận này bị đổ bể đâu. Tôi nghĩ, nói gì thì nói, thì những người sử dụng bằng cấp dỏm, giả ở TQ hay ở VN vv vừa là thủ phạm (nên có bị gì thì cũng đáng tội) nhưng cũng vừa là nạn nhân (nói theo kiểu của ông NNA ở Phú Thọ).

Họ là nạn nhân một phần vì hệ thống quản lý ở nơi đó đã đẩy họ vào tình thế bắt buộc phải dùng bằng giả/dỏm để duy trì vị trí mà họ đã đạt được, khi khó có cách nào khác để làm điều đó. Ví dụ như, cứ phải có bằng tiến sĩ thì mới được vào cơ quan công quyền ở Hà Nội, đại khái thế (một sáng kiến suýt chút nữa thì được thông qua). Và họ còn là "nạn nhân" vì trong một hệ thống như thế chắc chắn sẽ có nhiều người giống như họ, nhưng số người bị phát hiện như họ thì chắc là ít thôi, còn nhiều người khác mà có thể họ cũng biết rõ thì lại vẫn an toàn.

Vậy chứ tại sao lại ... sướng? Sướng, vì những phân tích sắc sảo của nhà báo. Lại nghĩ lan man ra ngoài, tôi thấy phục các phóng viên của nước ngoài quá đỗi. Họ viết rất sắc sảo, gãy gọn, logic, không kết luận dùm cho người đọc mà chỉ lựa chọn các sự kiện, kết nối các lập luận, còn việc kết luận ra sao thì người đọc cứ việc tự rút ra lấy - mà hầu như bao giờ cũng sẽ rút ra đúng cái kết luận mà người viết muốn.

Bài viết mà tôi "ca ngợi" nãy giờ có thể tìm thấy ở đây. Vì thích nó quá, nên tôi đã dịch và gửi Tia Sáng, hy vọng sẽ được đăng trong số tới. Nếu Tia Sáng không sử dụng vì lý do gì đó, thì tôi cũng vẫn sẽ đưa lên blog này để chia sẻ với mọi người. Còn đây là phần kết dủa bài viết mà tôi đã dịch:

Nhưng ít ra thì sự hội nhập ngày càng tăng của giới học thuật Trung Quốc với thế giới bên ngoài có thể giúp thay đổi tình thế. Khi có thêm các học giả đi học ở nước ngoài và trở về làm việc ở TQ, điều này sẽ tạo ra được các mạng lưới không chính thức có thể giúp bên ngoài kiểm tra chất lượng của các ứng viên. Sự đổi mới này nhỏ thôi, nhưng có lẽ một sự đổi mới thực sự đem lại lợi ích cho Trung Quốc.

Như vậy, sự trở về của tôi - vì, khoe một chút, và ngậm ngùi một chút, tôi đã từng có cơ hội để ở lại Úc làm permanent resident cùng với một cái offer làm postdoc tại trường mà tôi đã học trước đây tại Úc, những vẫn nhất định đi về VN vào cuối năm 1996, với những hy vọng phơi phới (!!!) về một tương lai tươi sáng của đất nước đang mở cửa hội nhập và đổi mới - có lẽ cũng sẽ, đang, và có thể là đã (???) góp một chút vô cùng nhỏ nhoi vào "sự đổi mới thực sự đem lại lợi ích" của giáo dục VN chăng?

Tôi mong rằng thế. Phải không, SGK nhỉ? Cả em nữa, và các bạn giống như em, thế hệ 8x, và rồi sẽ là 9x, sẽ ra đi để sẽ quay về, phải không? Như vậy, thì việc du học đâu thể gọi là tỵ nạn giáo dục, mà là một kiểu "tìm đường cứu nước" thời nay, hoặc một phong trào Đông Du/Duy Tân mới (theo nghĩa rộng), thật chứ?
--
Cập nhật ngày 30/7/2010
Bài đã đăng trên Tia Sáng. Có thể đọc bản online ở đây.